Bednář Daniel /

Cmentarz Praski

2005–2018

akryl, płótno, 180 × 150 cm

zakupiono w 2020 r.

Ten tajemniczy pod względem ikonograficznym obraz niesie w sobie ciemne odcienie interpretacyjne. Dominującym elementem jest punkt zbiegu dwóch wysokich murów, które tworzą psychologiczną barierę – korytarz, w którym rozgrywa się dramat pełen niepokoju. Aktorami są nagi mężczyzna w pętach, wijący się na ziemi, oraz małpa konfrontująca się z nim z twarzą w wyrazistym grymasie. Małpa z aureolą nawiązuje do podłości, przebiegłości, intryg i gier o władzę, które rozgrywają się w społeczeństwie pod płaszczykiem moralnie i etycznie szanowanych instytucji, takich jak dawniej Kościół, a dziś polityka. Symbole muru i małpy, a więc symbole zniewolenia, ucisku i mrocznych stron ludzkiej duszy, skłaniają do krytycznych refleksji na temat życia w reżimach totalitarnych (jak np. Mur Berliński czy wers Władimira Holana: „Przez piętnaście lat mówiłem do muru”), ale przenikają tu również czysto osobiste traumy autora, wynikające z sytuacji rodzinnej i niemożności swobodnego istnienia.

Biała, płynna postać wyłaniająca się z tła jest być może symbolem nadziei, światła na końcu tunelu i stanowi siłę egzystencjalnie równoważącą obraz (jednocześnie nawiązując do znanego refrenu utworu Plastic People: „Żyjemy w Pradze, tam gdzie kiedyś objawi się sam Duch”). Ceramiczne fragmenty rozbitej postaci anioła przyklejone do powierzchni płótna są bezpośrednim odniesieniem do tytułu obrazu, ponieważ rzeczywiście pochodzą z praskiego cmentarza.

BEDNÁŘ DANIEL

(ur. 1969, Opawa) Malarz. Studiował malarstwo w Katedrze Twórczości Artystycznej Uniwersytetu Ostrawskiego pod kierunkiem Daniela Balabána (1999–2005). Mieszka i tworzy w Ostrawie. Jego prace znajdują się w kolekcji Galerii Narodowej w Pradze oraz Kolekcji Richarda Adama. Wystawia indywidualnie i zbiorowo od 2000 roku. Bednář w swojej twórczości podejmuje tematykę odpersonalizowanego świata pełnego mrocznych zakamarków. Raz ukazują się one jako przerażające miejskie scenografie, innym razem jako surowe krajobrazy, zdominowane przez gwałtowne pociągnięcia pędzla i ekspresję barwną. Bednář często posługuje się figurą, która jednak pod jego pędzlem bywa zdeformowana i zdegradowana. Słowo „ciężar” może być jednym z charakterystycznych elementów wyobraźni Bednářowej. Jego płótna nie ograniczają się wyłącznie do czysto malarskich środków; mogą być uzupełnione wkomponowanymi tekstami, których forma zbliżona jest do tagów graffiti, innym razem powierzchnia obrazu wzbogacona jest asamblażami z materiałów najróżniejszego pochodzenia. Z obrazów Bednářa przebija podświadoma krytyka zjawisk społecznych, na przykład nadmiernej energii męskiej lub, przeciwnie, nadmiernej energii kobiecej w relacjach z płcią przeciwną. Jego krajobrazy zawierają elementy przedstawiające, które można odbierać jako wskazówki do interpretacji, jednak te natychmiast rozpadają się i gubią w niejednoznacznych znaczeniach całości kompozycyjnych. Wobec tego stojąc przed obrazami Bednářa, stajemy w obliczu wizualnej zagadki, w którą wpada nasz wzrok, jednak jej rozszyfrowanie nie będzie już tak łatwe.