Kratina, Radoslav /

Variabil (obiekt zmienny)

(1983)

aluminium, 22 x 22 x 13 cm

zakupiony w 2021 r. przy wsparciu Ministerstwa Kultury Republiki Czeskiej

Obiekt należy do typowych realizacji z późniejszego okresu twórczości Radoslava Kratiny, gdy pracował już wyłącznie z metalem (zaczynał karierę pracując w drewnie). Odzwierciedla artystyczną wrażliwość autora, oscylującą na granicy między racjonalnością a wolnością, jaką daje możliwość zmienności, co jest widoczne również w tytule dzieła. Widz nie znajduje się już w pozycji jedynie biernego obserwatora prac Kratiny, ale może aktywnie ingerować w konstrukcję formy, zmieniać kompozycje, kąty i kierunki. Ten kameralny obiekt „Variabil“ z 1983 roku nie jest wyjątkiem – wpisuje się w cały krąg prac, w których Kratina używa cylindrycznych form jako podstawowej formy kompozycyjnej, na przykład „Metalowy grzywacz“ (1979) czy „Zmienny system rur“ (1979).

KRATINA RADOSLAV

(1928, Brno – 1999, Praga) Malarz, rzeźbiarz, grafik. W latach 1952–1957 studiował w Wyższej Szkole Rzemiosła Artystycznego w Pradze (pod kierunkiem J. Nováka, A. Fišárka). Członek Klubu Konkretystów. Początkowo zajmował się sztuką użytkową, tkaninami, zabawkami, kostkami i łamigłówkami. Później, poprzez monotypie, w których odciskał przedmioty codziennego użytku, takie jak zapałki czy żyletki, doszedł do swoich pierwszych "wariabiliów" (1964, 1965) – czyli rzeźb, których kształt i konstytucję można celowo zmieniać. W połowie lat 60. XX wieku powstał cały szereg zmiennych reliefów z kolorowych korków, klocków, patyczków. Od lat 70. Kratina zastąpił drewno metalem, co zapewniło bardziej odpowiednie właściwości mechaniczno-kinetyczne do konstruowania wariabiliów. Początkowo pracował z kupowanymi metalowymi prefabrykatami, później zamawiał części tworzone na wymiar. Używał żelaza, a później stopów – mosiądzu i duraluminium. Wraz ze zmianą materiału zmienił się również wygląd jego prac. Z reliefów powstały wolne rzeźby o charakterze wieżowatym lub prętowym. Metalowe rzeźby mają doskonały, precyzyjny charakter, co odpowiada racjonalnemu myśleniu Kratiny. Z drugiej strony autor chciał poprzez swoje kinetycznie zmienne rzeźby zachęcić widza do zabawy.