Szeroko zakrojone dzieło Eduarda Ovčáčka od ponad pięćdziesięciu lat pozostawia niezaprzeczalny ślad w sztuce czeskiej i słowackiej. Tworzy spójną i konsekwentną całość artystyczną, mimo że jest to polifoniczny, często technicznie odkrywczy i eksperymentalny wyraz, który obok malarstwa, rzeźby, grafiki i cyfrowych wydruków obejmuje również poezję wizualną, fotografię oraz różne techniki fotograficzne, a także koncepcyjne kompozycje przestrzenne i akcje land art. Autor należał do kluczowych przedstawicieli czeskiej abstrakcji strukturalnej, którą już w pierwszej połowie lat sześćdziesiątych wielostronnie przekraczał. Szczególnie poprzez pracę z wizualnymi wartościami pisma, cyfr i innych kulturowych znaków plastycznych. Od tamtej pory słusznie postrzegany jest również jako kluczowy czeski i słowacki lettrysta, którego osobisty wyraz w tym duchu dotarł również do świadomości międzynarodowej publiczności artystycznej.

Na wystawie w galerii w Ostrawie prezentowany jest zbiór wybranych prac z niektórych wspomnianych obszarów twórczych, ze szczególnym uwzględnieniem dzieł ostatnich dziesięciu lat. W nich m.in. zmierza ku „minimalizowanym” strukturom literowym, a z drugiej strony ku formom zawieszanym i przestrzennym oraz instalacjom o komplementarnej kolorystyce. Przegląd jest częścią szerszego projektu wystawienniczego kilku czołowych czeskich i zagranicznych instytucji galerii, przygotowanego z okazji jubileuszu artysty.

Region ostrawski nie ma wielu artystów, którzy w tak wyraźny sposób zapisali się w powojennych dziejach, jak to ma miejsce w przypadku Eduarda Ovčáčka. Szczególnie wartość twórcza jego dzieła oceniana w szerszym kontekście czyni z niego prawdziwą część historii miejskiej, regionalnej, czechosłowackiej i europejskiej. Eduard Ovčáček to typ osobowości, której stan rzeczy nie daje spokoju i która za wszelką cenę dąży do pozytywnej zmiany. Jego znaczenie można dostrzec nie tylko w konkretnych rezultatach, ale także w inspirującym przykładzie, który daje innym – pokazując, że można żyć aktywnie i z czystym sumieniem.

Eduard Ovčáček wraz z R. Valentą i D. Beranem organizował już w latach 50. kursy rysunku i malarstwa przy Domu Oświaty. Było to przed rozpoczęciem studiów na Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Bratysławie, gdzie niedługo potem dołączył do niego również Miloš Urbásek. Oboje stali się czołowymi przedstawicielami silnego pokolenia, które wchodziło na scenę artystyczną i mocno prezentowało się także podczas organizowanych przez Ovčáčka bratysławskich Konfrontacji, kontynuujących praskie Konfrontacje. Nie tylko czerpał liczne bodźce do własnego rozwoju w środowisku bratysławskim i praskim, lecz później oferował publiczności ostrawskiej swoje długotrwałe przyjaźnie artystyczne i pośredniczył w wystawach interesujących artystów, którzy znaleźli się w podobnie trudnej sytuacji, bez możliwości publicznej ekspozycji.

Od połowy lat 60. Ovčáček organizował wiele indywidualnych wystaw w Ostrawie, a zwłaszcza grupy „Kontrast” (1964), którą współzałożył (obok J. Babíčka, V. Beránka, S. Böhma, O. Ciencialy, Z. Kučery, J. Ruska, M. Urbáska). Grupa miała za cel uchwycenie kontrastów życia, połączenie życia z techniką i przyszłością. W tym czasie brał również udział w powstaniu legendarnego „Klubu konkretystów” (1967), który dzięki swojej międzynarodowej wymiarowości stał się jednym z ważnych ugrupowań tamtego okresu, a dzięki wkładowi Ovčáčka znalazł też żyzną glebę w regionie ostrawskim.

Intensywność działalności Ovčáčka nie ustała nawet po kolejnych prześladowaniach po roku 1968, gdy uczestniczył w pracy Koordynacyjnego Komitetu Związków Artystycznych. Organizował wiele spotkań w swoim atelier, a zwłaszcza uczestniczył w nieoficjalnym pierwszym ostrawskim jesiennym spotkaniu 24 artystów w 1974 roku. Jego rola przy wydawaniu tzw. „Alb” była znacząca, ponieważ swoją hojnością pomógł ich rozwojowi oraz przyczynił się do pozyskania niezbędnych środków na działalność wydawniczą.

Nie można zapomnieć o jego wyjątkowym wkładzie w ostrawską edukację artystyczną na poziomie wyższym. Był współtwórcą Katedry Twórczości Plastycznej przy Uniwersytecie Ostrawskim, której programowość współkształtował w największym stopniu i udowodnił, mimo wszelkich sceptyków, że szkoła tego typu ma uzasadnienie w Ostrawie. Z pewnością satysfakcję przyniosła mu transformacja katedry w Wydział Sztuki, na którym obecnie jest jedynym profesorem części plastycznej.

Obok zdecydowanego stanowiska obywatelskiego, to przede wszystkim wolna twórczość – obrazy, grafika, rzeźby, instalacje i akcje – tworzą niezwykle interesującą osobowość Ovčáčka. Eduard Ovčáček jest postacią, która związała znaczną część swojego życia z Ostrawą i stanowi centralną postać łączącą sztukę drugiej połowy XX wieku aż do współczesności.

Jiří Jůza

Przetłumaczone przy pomocy chatu GPT.

Kurator wystawy: Jiří Jůza